AYLIK BİLİŞİM KÜLTÜRÜ DERGİSİ

57

2014 ARALIK

56

Alt müşteri grubu yıkıcılığı (Low end disruption)

Başlangıç şirketleri, mevcut ürün/hizmetin yaptığı işi; daha basit, kullanımı ve erişimi daha kolay, düşük 

fiyata ürün/hizmetler geliştirerek; daha az özellik-daha düşük fiyat isteyen müşteri grubunu çekerler.

Yeni pazar yıkıcılığı (new market disruption)

Farklı performasta yeni bir ürün / hizmet ile yeni bir pazar yaratılmasıdır. Yeni bir teknoloji ve iş modeli 

yeniliği gerektirir.

Yıkıcı ürün, yeni pazar veya alt müşteri grubu yıkıcı yeniliği ile pazara girdikten sonra, üründe gelişme 

döngüsü başlar. Başlangıçta yeteri kadar iyi olmayan ürün zamanla üst müşteri grubunun taleplerini 
karşılar hale gelir ve yerleşik şirketlere rakip olur.

İş modeli yeniliği 

İş modeli yeniliği, iş modelinin müşteri ihtiyaçları perspektifiyle yeniden değerlendirilmesi; kaynaklar, 

süreçler ve kâr formülasyonunun yeni değer önermesi ile hizalanmasıdır [9]. 

Yenilik türlerinin ekonomiye, büyümeye etkisi 

Performansı arttıran yenilikler 

Ürünlerde artırımsal yeniliklerle, bir üst model veya yeni sürüm ürünler geliştirilir. Mevcut pazarın 

büyümesine etkisi vardır ancak yeni pazar yaratmaz. Otomotivden akıllı telefonlara, yeni modeller çıktığı 
zaman, üretim yeni modellerle devam eder, eski modellerin pazarı zamanla küçülür, bir süre sonra da 
üretimi durdurulur.

Verimlilik 

Süreç ve organizasyonlarda üretkenliği, verimliliği artıran yenilikler ile daha düşük maliyette, daha 

kısa sürede, daha kaliteli ürün ve hizmetler geliştirilerek kapital birikmesi sağlanır. Toyota’nın “Just in 
Time” modeli gibi. Bu örnekte süreç yeniliği üretim süresini kısaltıp, stok seviyesini düşürerek sermayeyi 
serbest bırakır. 

Alt müşteri grubu yıkıcılığı (low end disruption) verimlilik etkisi yaratır. 

Yeni pazar yaratmak 

Yeni pazar yıkıcılığı, yeni teknoloji, ürün ve pazar yaratır, dolayısı ile yeni iş alanları, istihdam ve 

ekonomik büyüme sağlar. Mainframe bilgisayarların ardından yeni pazar olarak, masa üstü bilgisayarlar, 
akıllı telefonlar bu alandaki örneklerden birkaçıdır. Yeni pazar yıkıcılığı sermaye ve iş gücü gibi kaynaklar 
gerektirir, dolayısı ile ekonomik büyümeye etkisi daha fazladır [10]. 

Yeni pazar yaratan yeniliğin 2 temel öğesi vardır. Birincisi, üretim kapasitesi artarken fiyatların 

düşmesini sağlayan teknoloji. İkincisi ise, iş modeli yeniliğidir. Yeni pazar yıkıcılığı, yenilikçi şirketlerin, 
daha önce kullanıcı olmayan, olamayan müşterilere erişmesini sağlar.

Teknoloji ve yenilik yönetiminden kim sorumludur ?

En çok yöneltilen sorulardan biri, teknoloji-yenilik yönetiminden kimin/kimlerin sorumlu olduğudur. 

Yönetim kurulu, genel müdür, Ar-Ge yöneticisi mi, kim sorumludur?

Teknoloji, ürün, süreç, iş modeli ile ilgili değişim kararları yalnızca Ar-Ge biriminin veya bir bölümün 

sorumluluğuna bırakılamayacak kadar kurumların geleceğinde, stratejilerinde etkilidir, belirleyicidir. 
Çünkü bilgiyi ve kararları yalnızca Ar-Ge bölümünün sahip olduğu kapasite (personel, süreç, altyapı, 
teknoloji,...) ile sınırlamak, organizasyon içinde ve dışındaki bilgiye erişememek rekabette başarısızlık 
olasılığını arttırır. Dolayısı ile teknoloji ve yenilik yönetimi, tamamen bir Ar-Ge yöneticine delege edilemez, 
üst düzey yönetimin yakın takibi, dahli gerekir. Bununla birlikte teknoloji ve yenilik yönetimi, yalnızca 
yöneticilerin kararı olup yukarıdan aşağı komutlarla inen reaktif bir süreç de değildir. Teknoloji ve yenilik 
yönetim süreci, kurum içindeki herkesin sorumluluğu olarak tasarlanmalıdır. Çalışanlar bu süreç içinde 
değer yaratan, kararları yönlendiren, hatta karar alıcı olarak yönlendirilmelidir. Fikir portföyü yönetimi, 
destekleyici (sustaining) yenilik  yanında, yıkıcı (disruptive) yeniliği de teşvik etmelidir. 

Nasıl yenilikçi olunur? 

Nasıl yenilikçi olunur? Genetik midir yoksa sonradan öğrenilebilir mi? Yenilikçi, yıkıcı fikirler nasıl 

yaratılır? Bu kişiler nasıl bulunur? İnsanlar farklı düşünmek, farklı hareket etmek için nasıl eğitilmelidir? 
Yenilikçileri farklı yapan nedir? 

Bu sorulara yanıt verebilecek ve yenilikçi liderleri diğerlerinden ayıran 5 yetkinlik (Şekil 5, discovery 

skills), yenilikçilerin DNA’sı olarak tanımlanmıştır [11]: 

Şekil 5. Yenilikçilerin DNA’sı

• Sorgulama (Questioning), 
• Gözlem (Observing) 
• Ağ Oluşturma (Networking) 
• Deneme (Experimenting)
• İlişkilendirme (Associating skill):Yukarıdaki dört davranışsal yetenek ile elde edilen bilginin 

sentezlenerek yeni bir fikre dönüştürülmesini sağlayacak bilişsel yetenektir. 

Keşif yetkinlikleri bilişsel yetkinlikler yanında ağırlıklı olarak sonradan öğrenilebilen yetkinliklerdir. 

Yenilikçi liderlerin, çalışanların davranış biçimine dönüşmüştür. Yenilikçi kurumlarda, yalnızca çalışanların 
değil, süreç ve kültürlerinin de DNA’sıdır.

Türkiye’de Ar-Ge, yenilik değerlendirme çalışmaları